Ikas, euskal pedagogia zerbitzua - Lexikoak

Historiaurreko aztarnak Euskal Herriko mendietan

Hitz bat bilatu

edo hizki bat aukeratu

Euskaratik...Frantsesera
abar -> branche
abeltzain -> éleveur
abere larru -> peau de bête
aditu -> spécialiste
ahaidetasun -> parenté
ahari -> bélier
ahurtara -> poignée de ... (contenance)
aihotz -> serpe
aintzira -> étang
aitzinamendu -> avancée
aitzur -> houe, pioche
aizkora leundu giderdun -> hache polie avec manche
aizto -> couteau, poignard
aldaira -> déplacement
aldakuntza -> transformation, changement
alhapide -> pâturage
altxatu -> soulever
animalia -> animal
antolakuntza -> organisation
apailatu -> préparer, organiser
ardi -> brebis, ovin
arkeologo -> archéologue
arkitektura -> architecture
arku -> arc
aro -> temps, climat
arpoi -> harpon
arrantza -> pêche
arrapizte -> résurrection
arroltze -> oeuf
arrotz -> étranger
arta -> soin
artalde -> troupeau
artzaingo -> pastoralisme
aska itxurako -> de forme creuse
ateka -> gorge, canyon
aterpetu -> abriter
aztarna -> trace, vestige
babesleku -> refuge
bakan -> rare, rarement
barne, barnealde -> intérieur
barreiatu -> disperser
basabere -> animal sauvage
basafruitu -> fruits sauvages, baies
basahuntz -> chamois, chevreuil, chêvre sauvage
baso, oihan -> forêt
basurde -> sanglier
bazka -> nourriture (pour animaux)
begiratu (zerbait) -> protéger
behatu -> observer
behi -> vache, bovin
behi basa -> auroch
behin betiko -> définitivement
belartsu -> herbeux
bereizi -> séparer
berpiztu -> renaître
betizu -> vache sauvage
bidegurutze -> croisement de chemins
bihi -> graine
biltzar -> réunion, rassemblement
biribil izond. -> arrondi(e)
bisonte -> bison
bizkar hegi (mendiko) -> ligne de crête (de montagne)
bortu -> montagne
brana -> bruyère
brontze -> bronze
Brontze Aro, brontzearen garai -> Age du Bronze
burdina -> fer
buruzagi -> chef
datazio -> datation
eginbehar -> devoir
egitura -> structure
egur -> bois de combustion
eguzkialde -> direction du soleil
ehiza, ihizi -> chasse
ehiztari, ihiztari -> chasseurs
ehortzi -> enterrer
eihera harriak -> meule de moulin
Eki sortalde -> soleil levant
Ekialde -> Est
Ekialde Hurbil -> Proche-Orient
elementuak -> intempéries
elikagai -> aliment
eltze -> pot
eltzegintza -> travail de poterie
elur -> neige
elurte -> chute de neige
epaiketa -> jugement
epeldu -> tiédir, se réchauffer
eraiki -> construire
eraikuntza -> construction
Erdi Aro -> Moyen Age
eremu -> territoire
ernatu -> se dégourdir, s'éveiller
erramolde -> expression
erranahi -> signification
erre -> brûler
erregogor -> réfractaire (au feu)
erreka -> rivière
errekatxo -> petit ruisseau
erro -> racine
erromes -> pèlerin
Erronkari -> Roncal
eskubide -> droit (jur.)
estali -> recouvrir
estalki harri -> pierre sommitale
estrategiko -> stratégique
ethnie -> etnia
etsai -> ennemi
etzanik -> couché
ezpal -> éclat
eztabaida -> discussion, dispute
ezten -> pointe, dard
eztitu -> (s')adoucir
galtzada -> chaussée (voie)
garai -> époque
Garazi -> Cize (Pays de)
garraiatu -> transporter
garraio -> transport
garrantzitsu -> important
gaztelu  -> chateau fort
gezi -> flèche
gider -> manche
giderrik gabeko aizkora -> hache sans manche
gisa -> en guise
gisuharri hareatsu -> calcaire sableux
gogo -> pensée, esprit
goroldiotsu -> mousseux
gorpu -> corps
gotorleku -> forteresse
gozatu -> Jouir (de)
hareharri -> grès
haritz -> chêne
harpe -> grotte
harrespil -> cromlech
harrespil muinoxka -> tumulus cromlech
harrespil ordoki -> cercle de pierres, cromlech sans tumulus
harrespilik gabeko muinoxka -> tumulus sans cercle de pierres
harri bakar -> pierre seule
harri estalki -> dalle de couverture
harri mokor -> grosse pierre
harria koskatu -> tailler la pierre
harria leundu -> polir la pierre
harrigarri -> étonnant
harritsu (lur) -> pierreuse (terre)
harrizko moko -> burin à bec
harrizko tresna -> outil de pierre
hartz erraldoi belar jale -> ours géant herbivore
hauts -> cendre
hazi -> semence
hazkuntza -> élevage
hedadura -> étendue, expansion
Hegoalde -> Pays Basque Sud
hesol -> poteau
heze -> humide
hezi -> domestiquer
hezur -> os
hezurrezko tresna -> outil d'os
hilerri -> cimetière, nécropole
hilkutxa -> cercueil
hilobi -> tombeau
historiaurre -> préhistoire
Hondakin, hondar -> reste, résidu
horma -> glace; mur
hozkatu -> taillé
ibai harri -> galet
ibar -> vallée
ibiltari -> voyageur
idor -> sec
ihardoki -> résister, tenir tête à
ihizi -> chasse; gibier
ihiztoka -> marais
ikatz -> charbon
ikertzaile -> chercheur
ilun -> sombre, obscurité
indar -> force
indusketa -> fouille
Iparralde -> Pays Basque Nord
iraunkor -> durable
iraupen -> durée
isuri -> versant ; ruissellement
itzulikatu -> entourer, entouré
izari -> dimension
izpiritua -> esprit
jatorri -> origine
jende -> gens
jostorratz -> aiguille
junta -> lieu de rassemblement
K.a. (Jesu Kristo aitzin) -> av. J.-C. (avant Jésus Christ)
K.o. (Jesu Kristoren ondotik) -> ap. J.-C. (après Jésus Christ)
kantoi -> coin
karbono-14 -> Carbone 14
karrakailu -> grattoir
kartsuki -> avec ferveur
kiskali -> calciner, calciné
klima -> climat
kobre -> cuivre
Kobre Aro -> Age du Cuivre
koskatu (harria) -> tailler (la pierre)
labe -> four
laborantza -> agriculture
lanabes, tresna -> outil
landu gabeko -> brute (non travaillée)
larre -> lande, terre inculte, pâturage
larri -> massif
larrugintza -> travail du cuir
lauza -> dalle
lehiatu -> s'efforcer
leinu -> tribu
lekuko -> témoin
leundu (harria) -> polir (la pierre)
lur meta, lur muino -> monticule de terre, tertre
lur zotal -> motte de terre
lurperatu -> enterrer
lurrontzi -> pot de terre
luzara -> en long
mairietxe, mairu hilarri, jentiletxe -> dolmen
maizenik -> la plupart du temps
malda -> pente
malkartsu (lur) -> accidentée (terre)
marruskatzeko -> racloir
mehar -> étroit
Mendebalde -> Ouest
mendi bizkar -> ligne de crête
mesolito -> mésolithique (n.)
metal -> métal
milurteko -> millénaire
mintzaira -> langage
moldatu -> faire, élaborer
monolito -> monolithe
monumentu -> monument
muga -> frontière
mugarri, zedarri, zutarri -> borne
muino -> monticule, tumulus
muinoxka -> petit monticule
multzo -> ensemble (n.), groupe
mutur -> pointe
nahitara -> volontairement
neolito -> néolithique (n.)
neurri -> dimension
noiztenka -> de temps en temps
nortasun -> personalité, caractère
obra -> oeuvre, construction
ofrenda -> offrande
ohartu -> remarquer
ohitura -> tradition
oinarri -> base
ondare -> patrimoine
ordoki -> plaine, plat
orein arrunta -> cerf
orein erraldoi -> cerf géant
orkatza -> chevreuil
oroimen -> souvenir
ororen buru -> en définitive, finalement
otso -> loup
pago -> hêtre
paleolito -> paléolithique (n.)
pezoi -> talus
pikatu -> taillé
pinu gorri -> pin sylvestre
pizti -> bête sauvage
pobrezia -> pauvreté
porroska -> fragment
puskatu -> briser
saihets -> côté
saihetseko harri -> pierre latérale
sailkatu -> classer
saldoka -> en masses, par groupes
San Martingo harria -> La Pierre de Saint Martin
sarbide -> entrée
sinbolo -> symbole
sinesmen, sineste -> croyance
soil -> simple
sugai -> combustible
suharri -> silex
suntsitu -> détruire
tresna, lanabes -> outil
tresnagintza -> fabrication d'outils
trikuharri -> dolmen
tumulu -> tumulus
uda -> été
udaberri -> printemps
udazken -> automne
ugaritu -> se multiplier
ukabil -> poing
urde -> porc
urtarazi -> faire fondre
urtu -> fondre
xedez -> dans le but de
xehe -> fin
xeheki -> finement
xuhurki -> précieusement
xume -> modeste
zabalgune -> replat
zakur -> chien
zaldi -> cheval
zelaigune -> endroit plat
zepo -> piège
zezen basa -> auroch
zila -> perçoir, poinçon
zorrotz -> aiguisé
zuhaitz -> arbre
zur -> bois d'oeuvre
zurgintza -> travail du bois
zut -> vertical
zutik -> debout
Frantsesetik...Euskarara
(s')adoucir -> eztitu
abriter -> aterpetu
accidentée (terre) -> malkartsu (lur)
Age du Bronze -> Brontze Aro, brontzearen garai
Age du Cuivre -> Kobre Aro
agriculture -> laborantza
aiguille -> jostorratz
aiguisé -> zorrotz
aliment -> elikagai
animal -> animalia
animal sauvage -> basabere
ap. J.-C. (après Jésus Christ) -> K.o. (Jesu Kristoren ondotik)
arbre -> zuhaitz
arc -> arku
archéologue -> arkeologo
architecture -> arkitektura
arrondi(e) -> biribil izond.
auroch -> behi basa
auroch -> zezen basa
automne -> udazken
av. J.-C. (avant Jésus Christ) -> K.a. (Jesu Kristo aitzin)
avancée -> aitzinamendu
avec ferveur -> kartsuki
base -> oinarri
bélier -> ahari
bête sauvage -> pizti
bison -> bisonte
bois d'oeuvre -> zur
bois de combustion -> egur
borne -> mugarri, zedarri, zutarri
branche -> abar
brebis, ovin -> ardi
briser -> puskatu
bronze -> brontze
brûler -> erre
brute (non travaillée) -> landu gabeko
bruyère -> brana
burin à bec -> harrizko moko
calcaire sableux -> gisuharri hareatsu
calciner, calciné -> kiskali
Carbone 14 -> karbono-14
cendre -> hauts
cercle de pierres, cromlech sans tumulus -> harrespil ordoki
cercueil -> hilkutxa
cerf -> orein arrunta
cerf géant -> orein erraldoi
chamois, chevreuil, chêvre sauvage -> basahuntz
charbon -> ikatz
chasse -> ehiza, ihizi
chasse; gibier -> ihizi
chasseurs -> ehiztari, ihiztari
chateau fort -> gaztelu 
chaussée (voie) -> galtzada
chef -> buruzagi
chêne -> haritz
chercheur -> ikertzaile
cheval -> zaldi
chevreuil -> orkatza
chien -> zakur
chute de neige -> elurte
cimetière, nécropole -> hilerri
Cize (Pays de) -> Garazi
classer -> sailkatu
climat -> klima
coin -> kantoi
combustible -> sugai
construction -> eraikuntza
construire -> eraiki
corps -> gorpu
côté -> saihets
couché -> etzanik
couteau, poignard -> aizto
croisement de chemins -> bidegurutze
cromlech -> harrespil
croyance -> sinesmen, sineste
cuivre -> kobre
dalle -> lauza
dalle de couverture -> harri estalki
dans le but de -> xedez
datation -> datazio
de forme creuse -> aska itxurako
de temps en temps -> noiztenka
debout -> zutik
définitivement -> behin betiko
déplacement -> aldaira
détruire -> suntsitu
devoir -> eginbehar
dimension -> izari
dimension -> neurri
direction du soleil -> eguzkialde
discussion, dispute -> eztabaida
disperser -> barreiatu
dolmen -> mairietxe, mairu hilarri, jentiletxe
dolmen -> trikuharri
domestiquer -> hezi
droit (jur.) -> eskubide
durable -> iraunkor
durée -> iraupen
éclat -> ezpal
élevage -> hazkuntza
éleveur -> abeltzain
en définitive, finalement -> ororen buru
en guise -> gisa
en long -> luzara
en masses, par groupes -> saldoka
endroit plat -> zelaigune
ennemi -> etsai
ensemble (n.), groupe -> multzo
enterrer -> lurperatu
enterrer -> ehortzi
entourer, entouré -> itzulikatu
entrée -> sarbide
époque -> garai
esprit -> izpiritua
Est -> Ekialde
étang -> aintzira
été -> uda
étendue, expansion -> hedadura
etnia -> ethnie
étonnant -> harrigarri
étranger -> arrotz
étroit -> mehar
expression -> erramolde
fabrication d'outils -> tresnagintza
faire fondre -> urtarazi
faire, élaborer -> moldatu
fer -> burdina
fin -> xehe
finement -> xeheki
flèche -> gezi
fondre -> urtu
force -> indar
forêt -> baso, oihan
forteresse -> gotorleku
fouille -> indusketa
four -> labe
fragment -> porroska
frontière -> muga
fruits sauvages, baies -> basafruitu
galet -> ibai harri
gens -> jende
glace; mur -> horma
gorge, canyon -> ateka
graine -> bihi
grattoir -> karrakailu
grès -> hareharri
grosse pierre -> harri mokor
grotte -> harpe
hache polie avec manche -> aizkora leundu giderdun
hache sans manche -> giderrik gabeko aizkora
harpon -> arpoi
herbeux -> belartsu
hêtre -> pago
houe, pioche -> aitzur
humide -> heze
important -> garrantzitsu
intempéries -> elementuak
intérieur -> barne, barnealde
Jouir (de) -> gozatu
jugement -> epaiketa
La Pierre de Saint Martin -> San Martingo harria
la plupart du temps -> maizenik
lande, terre inculte, pâturage -> larre
langage -> mintzaira
lieu de rassemblement -> junta
ligne de crête -> mendi bizkar
ligne de crête (de montagne) -> bizkar hegi (mendiko)
loup -> otso
manche -> gider
marais -> ihiztoka
massif -> larri
mésolithique (n.) -> mesolito
métal -> metal
meule de moulin -> eihera harriak
millénaire -> milurteko
modeste -> xume
monolithe -> monolito
montagne -> bortu
monticule de terre, tertre -> lur meta, lur muino
monticule, tumulus -> muino
monument -> monumentu
motte de terre -> lur zotal
mousseux -> goroldiotsu
Moyen Age -> Erdi Aro
neige -> elur
néolithique (n.) -> neolito
nourriture (pour animaux) -> bazka
observer -> behatu
oeuf -> arroltze
oeuvre, construction -> obra
offrande -> ofrenda
organisation -> antolakuntza
origine -> jatorri
os -> hezur
Ouest -> Mendebalde
ours géant herbivore -> hartz erraldoi belar jale
outil -> lanabes, tresna
outil -> tresna, lanabes
outil d'os -> hezurrezko tresna
outil de pierre -> harrizko tresna
paléolithique (n.) -> paleolito
parenté -> ahaidetasun
pastoralisme -> artzaingo
patrimoine -> ondare
pâturage -> alhapide
pauvreté -> pobrezia
Pays Basque Nord -> Iparralde
Pays Basque Sud -> Hegoalde
peau de bête -> abere larru
pêche -> arrantza
pèlerin -> erromes
pensée, esprit -> gogo
pente -> malda
perçoir, poinçon -> zila
personalité, caractère -> nortasun
petit monticule -> muinoxka
petit ruisseau -> errekatxo
piège -> zepo
pierre latérale -> saihetseko harri
pierre seule -> harri bakar
pierre sommitale -> estalki harri
pierreuse (terre) -> harritsu (lur)
pin sylvestre -> pinu gorri
plaine, plat -> ordoki
poignée de ... (contenance) -> ahurtara
poing -> ukabil
pointe -> mutur
pointe, dard -> ezten
polir (la pierre) -> leundu (harria)
polir la pierre -> harria leundu
porc -> urde
pot -> eltze
pot de terre -> lurrontzi
poteau -> hesol
précieusement -> xuhurki
préhistoire -> historiaurre
préparer, organiser -> apailatu
printemps -> udaberri
Proche-Orient -> Ekialde Hurbil
protéger -> begiratu (zerbait)
racine -> erro
racloir -> marruskatzeko
rare, rarement -> bakan
recouvrir -> estali
réfractaire (au feu) -> erregogor
refuge -> babesleku
remarquer -> ohartu
renaître -> berpiztu
replat -> zabalgune
résister, tenir tête à -> ihardoki
reste, résidu -> Hondakin, hondar
résurrection -> arrapizte
réunion, rassemblement -> biltzar
rivière -> erreka
Roncal -> Erronkari
s'efforcer -> lehiatu
sanglier -> basurde
se dégourdir, s'éveiller -> ernatu
se multiplier -> ugaritu
sec -> idor
semence -> hazi
séparer -> bereizi
serpe -> aihotz
signification -> erranahi
silex -> suharri
simple -> soil
soin -> arta
soleil levant -> Eki sortalde
sombre, obscurité -> ilun
soulever -> altxatu
souvenir -> oroimen
spécialiste -> aditu
stratégique -> estrategiko
structure -> egitura
symbole -> sinbolo
taillé -> hozkatu
taillé -> pikatu
tailler (la pierre) -> koskatu (harria)
tailler la pierre -> harria koskatu
talus -> pezoi
témoin -> lekuko
temps, climat -> aro
territoire -> eremu
tiédir, se réchauffer -> epeldu
tombeau -> hilobi
trace, vestige -> aztarna
tradition -> ohitura
transformation, changement -> aldakuntza
transport -> garraio
transporter -> garraiatu
travail de poterie -> eltzegintza
travail du bois -> zurgintza
travail du cuir -> larrugintza
tribu -> leinu
troupeau -> artalde
tumulus -> tumulu
tumulus cromlech -> harrespil muinoxka
tumulus sans cercle de pierres -> harrespilik gabeko muinoxka
vache sauvage -> betizu
vache, bovin -> behi
vallée -> ibar
versant ; ruissellement -> isuri
vertical -> zut
volontairement -> nahitara
voyageur -> ibiltari